Ô nhiễm không khí đang trở thành mối nguy hiểm đối với sức khỏe con người. Tác động của ô nhiễm không chỉ là các triệu chứng như nhức đầu, khó thở, sổ mũi mà còn tiềm ẩn nguy cơ nguy hiểm hơn với trẻ em, phụ nữ mang thai, người lớn tuổi và người có bệnh lý mạn tính. Vậy, chi tiết ô nhiễm không khí ảnh hưởng sức khỏe như thế nào? Cùng tìm hiểu trong bài viết dưới đây.
Tại sao gọi ô nhiễm không khí là “kẻ sát nhân thầm lặng”?
Ô nhiễm không khí được ví như “kẻ sát nhân thầm lặng” vì tác hại của nó âm thầm, khó nhận biết nhưng lại gây ra những hậu quả nghiêm trọng cho sức khỏe. Theo State of Global Air 2024, ô nhiễm không khí liên quan đến khoảng 8.1 triệu ca tử vong sớm mỗi năm, bao gồm các bệnh ung thư phổi, đột quỵ và tim mạch.
Ô nhiễm không khí không chỉ là những hạt bụi vô hình mà còn chứa nhiều chất độc hại khác nhau. Theo Cơ quan Bảo vệ Môi trường Hoa Kỳ (EPA), có 5 chất ô nhiễm chính được theo dõi để bảo vệ sức khỏe cộng đồng: ozon tầng mặt đất, bụi mịn PM2.5 và PM10, khí carbon monoxide, lưu huỳnh đioxit và nitơ đioxit. Mỗi chất gây ô nhiễm này đều tác động riêng, từ kích thích đường hô hấp, làm tăng viêm, ảnh hưởng tim mạch, đến nguy cơ rối loạn thần kinh hoặc ảnh hưởng thai nhi.
Ô nhiễm không khí gây ra cái chết êm dịu, không báo trước, âm thầm hủy hoại sức khỏe thông qua bụi mịn
Trong đó, bụi mịn PM2.5 là mối nguy đáng chú ý nhất bởi khả năng xâm nhập sâu vào cơ thể. Khi hít phải, chúng đi từ mũi xuống phổi, vào mạch máu và lan tới các cơ quan như tim, gan, thận, thậm chí vượt qua hàng rào máu não. Ở phụ nữ mang thai, PM2.5 còn có thể đi qua nhau thai, ảnh hưởng tới sự phát triển của thai nhi.
Chính cơ chế xâm nhập sâu, lan tỏa rộng cùng với sự đa dạng của các chất ô nhiễm khác đã biến ô nhiễm không khí thành “kẻ sát nhân thầm lặng”, âm thầm tích lũy trong cơ thể trước khi biểu hiện thành các bệnh lý nguy hiểm.
Ô nhiễm không khí ảnh hưởng như thế nào đến sức khỏe?
Tác động của ô nhiễm không khí không phân biệt độ tuổi, tuy nhiên nhóm đối tượng nhạy cảm gồm trẻ em, phụ nữ mang thai, người lớn tuổi và người có bệnh nền dễ chịu ảnh hưởng nghiêm trọng.
Đối với trẻ em
Ô nhiễm không khí là mối đe dọa nghiêm trọng với sức khỏe và sự phát triển của trẻ nhỏ. Theo UNICEF, ô nhiễm ngoài trời và trong nhà liên quan trực tiếp đến nhiễm trùng đường hô hấp và là nguyên nhân gần 1/10 ca tử vong ở trẻ dưới 5 tuổi.
Trẻ em là nhóm chịu ảnh hưởng nặng vì phổi và não bộ đang phát triển, hệ miễn dịch còn non yếu, dễ nhiễm virus, vi khuẩn. Ô nhiễm không khí không chỉ gây ra các vấn đề hô hấp cấp tính như viêm phổi, viêm phế quản, hen suyễn mà còn ảnh hưởng lâu dài đến sự phát triển thể chất, nhận thức và khả năng học tập của trẻ. Những tổn thương từ ô nhiễm khi còn nhỏ có thể kéo dài đến lúc trưởng thành.
Đối với phụ nữ mang thai
Đối với phụ nữ mang thai, ô nhiễm không khí là mối nguy nghiêm trọng cho cả mẹ và thai nhi. Theo thông tin từ UNICEF, cơ thể mẹ có thể tích trữ các hóa chất độc hại từ không khí và truyền sang con qua nhau thai hoặc trong quá trình cho con bú. Hậu quả của tiếp xúc với không khí ô nhiễm bao gồm sảy thai, sinh non, trẻ nhẹ cân và ảnh hưởng tới sự phát triển não bộ của trẻ.
Ô nhiễm không khí là “thủ phạm” làm tăng nguy cơ sinh non, nhẹ cân, các biến chứng thai kỳ ở mẹ
Hơn nữa, khả năng miễn dịch giảm trong thai kỳ khiến mẹ dễ mệt mỏi, khó chịu khi hít phải không khí bẩn. Các chất ô nhiễm còn có thể kích ứng đường hô hấp, gây đau tức ngực, khó thở và lâu dài có thể dẫn tới viêm phế quản, thậm chí ung thư phổi.
Trường hợp phụ nữ mang thai bị hen suyễn, nguy cơ tiền sản giật tăng, huyết áp cao, ảnh hưởng tới gan và thận, đồng thời giảm lượng oxy cung cấp cho thai nhi, làm tăng nguy cơ sinh non và hạn chế phát triển.
Đối với người lớn tuổi và bệnh nền
Người lớn tuổi và người có bệnh nền, ô nhiễm không khí làm tăng nguy cơ các vấn đề sức khỏe nghiêm trọng. Các hạt bụi siêu nhỏ và khí độc có thể làm nặng hơn các tình trạng khó thở, ho, đau tức ngực, hen suyễn…
- Người mắc bệnh tim mạch, tiểu đường, hô hấp hoặc các bệnh mãn tính dễ bị tác động mạnh hơn khi tiếp xúc với bụi mịn và các chất ô nhiễm khác.
- Người cao tuổi, ô nhiễm còn làm tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim, đột quỵ và các vấn đề tim mạch cấp tính. Ngoài ra, tiếp xúc lâu dài với không khí ô nhiễm còn ảnh hưởng tới chức năng phổi và làm suy giảm hệ miễn dịch, khiến cơ thể dễ nhiễm trùng và khó phục hồi sau bệnh.
Các triệu chứng cảnh báo cơ thể đang “quá tải” vì ô nhiễm
Sau khi ra đường hoặc tiếp xúc ngắn hạn với bụi bẩn, ô nhiễm, cơ thể có thể xuất hiện các dấu hiệu như mắt đỏ, khô, ngứa, hắt hơi, chảy nước mũi, cổ họng khó chịu, thậm chí bị nhức đầu, chóng mặt, mệt mỏi tạm thời. Ở trẻ nhỏ hoặc trẻ sơ sinh, có thể quan sát thấy trẻ thở nhanh, rút lõm lồng ngực, khóc không hết hơi, đây là dấu hiệu trẻ gắng sức khi thở.
Khi tiếp xúc lâu dài hoặc thường xuyên với không khí ô nhiễm, cơ thể thường gặp các triệu chứng trầm trọng hơn như ho kéo dài, thở khó, các cơn hen suyễn nghiêm trọng hơn, đau tức ngực, mệt mỏi kéo dài và giảm sức đề kháng. Đối với những người có bệnh lý mãn tính, việc tiếp xúc lâu dài với bụi mịn và ô nhiễm không khí có thể khiến bệnh tiến triển nhanh hơn.
Người lớn tuổi và người có bệnh nền thuộc nhóm nguy cơ cao khi tiếp xúc với ô nhiễm không khí
Khi xuất hiện các triệu chứng kể trên, đặc biệt kéo dài và ngày càng nghiêm trọng, hãy nhanh chóng đi khám bác sĩ để được tư vấn và điều trị kịp thời, tránh các biến chứng lâu dài cho sức khỏe.
Cách bảo vệ sức khỏe trước tác hại của ô nhiễm không khí
Tạo ra không khí sạch trong nhà
Bảo vệ không gian sống là bước đầu tiên để giảm thiểu tác hại của ô nhiễm. Bạn nên vệ sinh nhà cửa thường xuyên, hút bụi và lau dọn sẽ hạn chế bụi tích tụ. Trồng cây trong nhà như lưỡi hổ, lan ý, dương xỉ, trầu bà… vừa tạo không gian xanh vừa hỗ trợ lọc không khí, hấp thụ một số chất độc hại.
Vệ sinh nhà cửa sạch sẽ mang đến không gian sống trong lành, bảo vệ sức khỏe
Ngoài ra, hãy ưu tiên sử dụng các giải pháp công nghệ như máy lọc không khí, máy hút bụi có màng lọc HEPA tiêu chuẩn giúp loại bỏ phần lớn bụi mịn và các tác nhân gây hại. Đồng thời, kiểm soát nguồn phát thải trong nhà bằng cách thay bếp than, bếp củi bằng bếp điện hoặc ga, hạn chế đốt nhang vòng hay hút thuốc lá cũng là biện pháp quan trọng để giảm ô nhiễm nội thất.
Chủ động bảo vệ khi ra ngoài
Khi ra ngoài, hãy tạo thói quen theo dõi chỉ số AQI để kiểm tra chất lượng không khí. Khi AQI ở mức cam hoặc đỏ, bạn nên hạn chế ra ngoài hoặc tránh đi những đường quá ô nhiễm, sử dụng khẩu trang chuẩn N95, N99, FFP2 để bảo vệ đường hô hấp. Khi trở về nhà, rửa mũi và súc họng bằng nước muối sinh lý, thay quần áo và tắm rửa ngay để loại bỏ bụi bẩn bám trên da và tóc.
Tăng cường đề kháng từ bên trong
Cơ thể khỏe mạnh, đề kháng tốt sẽ giúp bạn chống chọi lại các tác nhân gây bệnh tốt hơn. Vì vậy, hãy duy trì 1 lối sống khỏe mạnh, chế độ ăn giàu rau xanh đậm, trái cây giàu vitamin và chất chống oxy hóa giúp giảm viêm và bảo vệ tế bào. Bổ sung chất béo lành mạnh chứa Omega-3 cũng hỗ trợ giảm viêm đường hô hấp. Ngoài ra, uống đủ nước hằng ngày giúp cơ thể thải độc hiệu quả hơn.
Chủ động bảo vệ sức khỏe bằng cách tăng sức đề kháng, ăn uống lành mạnh
Trên đây là những giải đáp xoay quanh ô nhiễm không khí ảnh hưởng sức khỏe như thế nào. Ô nhiễm không khí là vấn đề không thể xem nhẹ. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu, chủ động phòng tránh và tăng cường sức đề kháng là “chìa khóa” để bảo vệ sức khỏe cho bản thân và gia đình.
